NL | EN

Obstakels zijn er om weg te nemen

De energietransitie is in volle gang, maar er moet nog veel gebeuren. We vroegen aan drie producenten van innoverende producten wat er nog moet gebeuren om de vergroening te versnellen.

Ruud Nijs

  • CEO van GIGA Storage
  • Innovatie: grootschalige duurzame energieopslag

Ruud, zijn we op de goede weg?

“Nederland is uniek gepositioneerd om een leidende rol te spelen in Europa bij de energietransitie. Er is een enorme hoeveelheid innovatieve kracht in Nederland en veel geld om te investeren. Helaas heeft de politiek nog niet eenzelfde daadkracht. Er is weliswaar een Green Deal, maar we gaan er een volle generatie over doen. Dat is echt niet snel genoeg. De politiek maakt een statement door te zeggen dat we van het gas af gaan. Ze weten alleen nog niet hoe, maar wel dat ze hun eigen tijdslijnen niet gaan halen. Het gaat wel de goede kant op, maar de stappen zijn te klein. De politiek zou bijvoorbeeld barrières kunnen wegnemen voor energieopslag. Wij merken dubbele energiebelasting voor batterijen of jaarlijkse hoge netwerkkosten, terwijl een batterij geen gebruiker is, maar juist het elektriciteitsnet ondersteunt en zo de totale kosten naar beneden brengt. Het elektrificeren van de economie geeft veel kansen voor waterstof, wind en zon. Energieopslag zal hierbij een grote rol gaan spelen.”

Wat hebben we nodig om de energietransitie goed te laten verlopen?

“Wetgeving zal de energietransitie beter moeten gaan faciliteren. Bovendien is er vanuit de financiële wereld meer bereidheid nodig om de hogere risico’s van innovatieve projecten te accepteren. Veel partijen geven aan duurzaam te willen investeren, maar de praktijk is anders. Banken lopen tegen hun acceptatienormen aan, waarbij elke innovatie als een onzekerheid wordt gezien, waardoor de transitie moeilijk financierbaar is. Politiek en de financiële wereld zouden beter in een kruisverband moeten werken. Om een nieuw (gesubsidieerd) wind- of zonnepark aan te leggen, zijn vaak grotere aansluitingen nodig, omdat anders congestie ontstaat. Een alternatief voor netverzwaring zou het plaatsen van een batterij kunnen zijn. Alleen is dit vaak niet financierbaar, vanwege niet-gegarandeerde inkomsten met de batterij. Hier zou de overheid een rol kunnen spelen in de vorm van subsidie, dan wel garanties. Hiermee kunnen aanzienlijke besparingen worden behaald op de hoge aansluitkosten in combinatie met een versnelling van het ontwikkelproces. Nu worden projecten vanwege de aansluiting soms pas jaren later gerealiseerd of kunnen helemaal niet door gaan.”

GIGA Storage is gespecialiseerd in grootschalige duurzame energieopslag. Zijn batterijen de toekomst?

“Energieopslag is de belangrijkste schakel die nodig is om de energietransitie te versnellen. Vroeger werkte het elektriciteitsnet uitsluitend van centrale opwekking naar decentraal gebruik. De kolen- of gascentrale voedde het net op het hoogste niveau in, om vervolgens via de netwerkbedrijven de elektriciteit te degraderen naar uiteindelijk een aansluiting van 220 volt. Nieuwe energievormen worden vaak op andere plekken aangeboden aan het netwerk. Als je deze nieuwe energievormen wil aansluiten, kan je er tegenaan lopen dat het netwerk daar niet klaar voor is. Hierdoor kan de energie niet worden teruggeleverd aan het net, of kun je niet meer zo eenvoudig balanceren tussen vraag en aanbod. Het gevolg is dat windmolens vaker stil komen te staan omdat het aanbod te groot is en daardoor de prijs negatief, of – wat steeds meer gebeurt- vergunningen voor wind- en zonneparken worden geweigerd omdat de aansluitingscapaciteit op het netwerk op die specifieke plek ontbreekt. Je kunt dan twee dingen doen. Je vergroot de capaciteit en vervangt alle kabels of je gebruikt, op plekken met congestie, een batterij om pieken en dalen uit te balanceren. Om de transitie mogelijk te maken, is het dus essentieel om overproductie tussentijds op te kunnen slaan zodat je die kunt doorgeven zodra er meer consumptie is. Op die manier komt er meer duurzame energie op het netwerk en dat versnelt daadwerkelijk de zo noodzakelijke energietransitie.”

Arjan de Putter

  • Creative Director bij Fastconcepts
  • Innovatie: Auto’s op waterstof

Arjan, zijn we op de goede weg met vergroening?

“Qua mobiliteit lopen we binnen Europa voorop en staan we vlak achter Noorwegen. Hier gaat de transitie sneller dan we voor mogelijkheid hielden. Maar als we kijken naar de productie van duurzame energie, dan zijn we het slechtste jongetje van de klas. Het elektriciteitsnetwerk heeft een bepaalde capaciteit en op de hele korte termijn lopen we het risico dat die capaciteit wordt overschreven. Vanuit de statistieken weten we dat de productie van stroom tegenovergesteld is aan de vraag en dat de meeste duurzame stroom wordt geproduceerd op momenten waarop de vraag het laagste is. Het gevolg zie je op meerdere plekken in Nederland. Bijvoorbeeld in de Achterhoek, waar geen zonnepanelen geplaatst meer worden omdat het netwerk vol zit.” 

Wat hebben we nodig om de energietransitie goed te laten verlopen?

“Als we het ideaalplaatje maken van hoe de wereld er straks uit gaat zien, ontdekken we dat de faalkans nog groot is en er veel meer geld nodig is. We moeten daarom gaan durven om dingen te doen die misschien niet ideaal lijken, maar wel nodig zijn. Een voorbeeld is rijden op waterstof. Op papier is dat niet energie-efficiënt, maar heeft gebruikersgemak als voordeel: het is emissieloos en je actieradius is groter. Waterstof laat zich bovendien gemakkelijk opslaan en vervoeren. Een grootschalige overstap op rijden op waterstof jaagt bovendien de vraag aan. En als de vraag stijgt, wordt het aantrekkelijker om op grote schaal te produceren en wordt de businesscase beter.”

Fast Concepts is gespecialiseerd in elektrisch rijden. Is rijden op waterstof de toekomst?’

“Naast batterij elektrisch rijden heeft rijden op waterstof beslist toekomst. We zien namelijk de keerzijde van het rijden op een batterij. Wie onderweg moet bijladen, laadt onderweg niet volledig op en rijdt de batterij niet volledig leeg. Een groot deel van de batterij blijft zo onbenut, terwijl die batterij wél gemaakt moet worden en moet worden vervoerd. Als je vanuit LEAN naar dit concept kijkt, is er sprake van een verspilling. Momenteel is er te veel aandacht voor de actieradius van auto’s. Er wordt gedacht dat die groot moet zijn. Ik vind die gedachte riskant, omdat het de vraag naar grotere batterijen aanjaagt. Dat kan zorgen voor verspilling van grondstoffen, want voor dagelijks woon-werkverkeer is geen 100 kWh uur nodig. Als we kijken naar waterstof, dan zie ik kansen. Het proces van het maken van waterstof kan namelijk eindeloos worden herhaald. De productie vraagt om energie, maar om veel minder grondstoffen. En: alles wat je tankt, wordt benut. Ik denk daarom dat wij vooroplopen. Binnen de waterstofwereld is relatief weinig aandacht voor het vervoer, omdat de impact van verwarming veel groter is. Maar wat als alle vrachtwagens op waterstof zouden rijden? Kijk: dan wordt het een heel ander verhaal.”

Roy Osinga

  • Regional Director EU bij Flower Turbines
  • Innovatie: lokale windturbines

Roy, zijn we op de goede weg?

“Vroeger zat Nederland in de topgroep. Maar als ik nu objectief kijk naar waar we staan, dan bungelt Nederland inmiddels achteraan. Recente regeringen hebben te weinig aandacht besteed aan vergroening, waardoor we inmiddels de grootste CO2-imprint per bewoner van Europa hebben. Gelukkig zijn er veranderingen gaande. Mensen hebben door dat er iets moet gebeuren. Op ondernemersniveau zie ik zelfs dat veel mkb’ers doortastender zijn dan sommige internationals, en stappen nemen die relatief groter zijn dan stappen die grote ondernemers nemen. Hoe dat komt? Ik denk dat bij die groep meer gevoel van rentmeesterschap is dan bij sommige beroepsdirecteuren. Je ziet dat vooral kleine bedrijven het initiatief nemen om te vergroenen, zonder te wachten op de overheid. Het zou ook kunnen dat deze wellicht juist onafhankelijk willen zijn van de overheid door meer zelfvoorzienend te worden qua elektriciteit. We moeten bewust worden van de kleine stapjes die we allemaal kunnen nemen. Als ik naar mijzelf kijk, dan heb ik vandaag de elektrische fiets gepakt en onlangs geholpen met een groen dak bij mijn dochter. Zo neem ik kleine stapjes als individu en dat zouden we allemaal moeten doen.”

Wat hebben we nodig om de energietransitie goed te laten verlopen?

“De overheid is nog te bang voor het zogenaamde leveled playing field. Als de nationale industrie gedwongen wordt om hun processen te vergroenen, dan beïnvloedt dat onze concurrentiepositie. Daar zit dus het spanningsveld van de transitie aan de ene kant en de werkgelegenheid of wellicht het groot kapitaal en gevestigde orde aan de andere kant. De overheid wil meerdere doelen tegelijkertijd behalen, waardoor de transitie te langzaam verloopt, dat hoeft niet. Ik zou het juist willen omdraaien. Zet de energietransitie in volle gang en je creëert banen. Er zijn namelijk veel ondernemingen, waaronder ook veel startups en scaleups, met goede ideeën. Nu introduceert de overheid vaak door diverse belanggroepen gedreven administratief complexe sturingsmechanisme welke het belang van de gevestigde orde dienen terwijl ze ook met eenvoudige instrumenten: de vervuiler betaald beleid kunnen uitrollen. Helaas zijn Europeanen, en dus ook Nederlanders, sterk in het polderen. Vergroening vraagt om investeringsdurf, maar we zijn minder sterk in het nemen van risico’s. Innoverende bedrijven merken dit het meeste. Voor de vroege fase is er een investeringsbereidheid. Maar zodra er miljoenen nodig zijn om op te schalen, zien investeerders de onzekerheden en zijn overheden bang voor beleidsaanpassingen. Pas als de risico’s weg zijn genomen, komen de investeringen en beleidsaanpassingen weer op gang. Die tussenfase is erg moeilijk te doorbreken en dit remt de snelheid van de vergroening.”

Flower Turbines is gespecialiseerd in windenergie op locatie. Is kleinschalige energieproductie de toekomst?

“Windenergie is één van de pijlers van de energietransitie. Het is er altijd, gaat nooit verloren en is een nonfailpower. Zeker in Nederland, waar het net zo veel waait als dat de zon schijnt. Wind en zon gaan daarmee hand in hand. Vanuit Flower Turbines leveren we kleinschalige energieopwekking. Onze turbines zijn tussen de één en de zes meter groot en daarmee geschikt om te plaatsen op de plek waar de energie wordt gebruikt. Dat is mooi, stil en efficiënt; wat voor veel mkb’ers interessant is. Ik verwacht dan ook dat wind in de toekomst steeds interessanter gaat worden voor ondernemers en consumenten. De rente is relatief laag, waardoor de financiering relatief goedkoop is en de windturbines zich veelal binnen acht jaar terugverdienen. Hiermee vergroten we de zelfstandigheid van ondernemers. Lokale windenergie heeft veel voordelen ten opzichte van zonnepanelen in weilanden. Ik zou het namelijk heel mooi vinden als we groen houden wat groen is en geen weilanden opofferen voor de energietransitie. Dat kan met ons product namelijk ook in de stad. De stad is al het domein van de mensen en het belang van de omringende natuur is iets waar mensen best wel wat bewuster van mogen worden.”