NL | EN

Hoe hou je het grid 99,99% leverbetrouwbaar?

TenneT werkt aan toekomstbestendig grid

De ontwikkelingen in de energiesector gaan revolutionair snel. Niet alleen de vraag naar energie wordt elke dag groter, ook het aanbod verandert razendsnel. Zo wil de Rijksoverheid in 2023 maar liefst 4450 MW stroom opwekken in de Noordzee. Op land moet in 2020 6000 MW worden opgewekt. Deze stroom moet van zonnepanelen, windmolens en zonneparken komen. Al deze nieuwe bronnen zullen in hoog tempo aangesloten worden op het bestaand grid. Maar kan dat wel?

De leverbetrouwbaarheid van het Nederlandse grid is enorm hoog. Daarmee behoort Nederland tot de wereldtop van meest betrouwbare grids. Alleen is de huidige infrastructuur van Nederland deels verouderd en moet deels vervangen worden. Dit is in combinatie met de stormachtige ontwikkelingen van de energiebehoefte een enorme uitdaging.

Jos Simonis en Raymond Berentsen zijn bij TenneT verantwoordelijk voor EU203, de aanbestedingsregeling waarin de innovatie, renovatie, uitbreiding en vervanging van hoogspanningsstations geregeld is. We reisden af naar het hoofdkantoor van TenneT en vroegen waar TenneT tegenaan loopt bij de vervanging en innovaties om het grid toekomstbestendig te maken zonder concessies te doen aan de leverbetrouwbaarheid.

Links op de foto dhr. Raymond Berentsen en rechts dhr. Jos Simonis

Conclusie: het grid verandert razendsnel en met simpele oplossingen zijn de uitdagingen niet meer op te lossen. Daarom werkt TenneT aan het versnellen van renovaties om het grid sneller toekomstbestendig te maken. Om fluctuaties op het web beter te kunnen managen, zal data in de nabije toekomst een belangrijke rol gaan spelen bij het voorspellen van vraag- en aanbod. Tot slot organiseert TenneT de werkzaamheden steeds meer op basis van langdurige partnerships met toeleveranciers in plaats van met aanbestedingen. 

We moeten versnellen

140 Nederlandse hoogspanningsstations moeten worden vernieuwd. Dit is de grootste renovatie van het grid ooit in Nederland. Alle end-of-life componenten van de stations worden vervangen, technologische verbeteringen doorgevoerd en het netwerk wordt aangepast aan veranderende marktomstandigheden. Drie vliegen in één klap.

“Gezien de omvang van de vervangingen kunnen we de stations niet meer op de traditionele manier renoveren en innoveren”

De hoogspanningsstations zijn de belangrijkste knooppunten van het hoogspanningsnet. De stations transformeren de hoogspanning van hoog naar laag, en van daaruit gaat de stroom naar regionale netbeheerders.

Jos Simonis, Manager New Assets bij TenneT, legt uit dat versnellen noodzakelijk is: “Veel componenten zijn aan het einde van hun levensduur. Gezien de omvang van de vervangingen kunnen we de stations niet meer op de traditionele manier renoveren en innoveren. Daarvoor hebben we meer snelheid nodig. Veel componenten worden nu al prefab gefabriceerd en op locatie geïnstalleerd. We werken nu aan een aanpak waarbij binnen bestaande stations niet meer componenten vervangen worden, maar geheel een nieuw station prefab wordt geproduceerd en op een skit ingeschoven wordt op locatie. Hierdoor kunnen we enorm versnellen.”

Het vernieuwen van 140 stations is dus een echte monsterklus. “De winst zit hem dus in het besparen van tijd” vertelt Jos. Met de nieuwe werkwijze schat TenneT in één tot twee stations per maand te kunnen gaan vervangen.

Raymond Berentsen omschrijft de veldvervangingen als een grote puzzel. “Bij veel werkzaamheden is de uitdaging om de tijd op de locatie zo kort mogelijk te houden.” Bij werkzaamheden kiest TenneT ervoor om vervangingen met elkaar te combineren, zodat er efficiënt kan worden gewerkt. Maar juist het combineren van werkzaamheden vraagt om veel onderlinge coördinatie. Het werken met minder partners die langdurig betrokken zijn maakt dit een stuk effectiever.

Naast het vervangen en innoveren van stations is TenneT ook verantwoordelijk voor het aansluiten van nieuwe stroomproducenten. Voorheen was dit overzichtelijk omdat een windpark of energiefabriek niet van de ene op de andere dag gerealiseerd wordt. “De ontwikkeling die je nu ziet is dat zonneparken geen subsidie meer nodig hebben. De dynamiek in die markt wordt daarom groot.” legt Jos uit.

Vergunningstechnisch is het lokaal realiseren van een solarpark veel eenvoudiger dan een windpark. Daarna gaat de realisatie ook heel snel. “Er gaan ’s ochtends een paar hoeklijnen de grond in en ‘s middags zie je de eerste panelen staan. De producent wil dan direct stroom aan het net leveren. Momenteel kennen we de vlekken op de kaart waar ontwikkeling van duurzame energie mogelijk is, maar de precieze toekomst is niet te voorspellen. TenneT kan niet, vooruitlopend op mogelijke behoeftes, forse investeringen in het net doen. Als een aansluiting voor een producent gerealiseerd moet worden, zijn we afhankelijk van vergunningen en procedures en heeft dus meer voeten in aarde.” Dit stelt TenneT voor flinke uitdagingen.

Innoveren op basis van data

De scope is groter dan alleen maar het vervangen van modules die het einde van hun levensduur naderen. De versnelling komt er ook door innovaties in het grid met behulp van meer ICT-oplossingen te onderzoeken. Met de introductie van onder meer big data kunnen fluctuaties in het net gemonitord en voorspeld worden. TenneT heeft hierin nu de eerste stappen gezet.

Een goed voorbeeld is het plaatsen van slimme componenten, waarmee via ‘dynamic line rating’ op afstand kan worden uitgelezen waar tekorten op het grid worden verwacht. “In de toekomst kunnen wij veel meer data van een verbinding verzamelen”, vertelt Raymond Berentsen, werkzaam als Districtmanager West. “Daarmee kunnen we inschatten wat de belasting en capaciteit van delen van het grid zijn en zo tijdig ingrijpen als het nodig is.”

Sowieso wordt data steeds belangrijker om te voorspellen hoe de balans van vraag en aanbod verschuift.

Van aanbesteden maar partnerships

“Vroeger werkten we met een heleboel losse aanbestedingen”, vertelt Jos. “Een klus kwam terecht bij één aannemer. Die voerde het werk uit, en dan was het klaar.” Voor de huidige nieuwbouw-, uitbreidings- en vervangingsprojecten heeft TenneT gekozen voor een veel kleiner aantal voorgeselecteerde partijen zoals Omexom, die al in een vroeg stadium bij de plannen worden betrokken. Door een project op deze manier te organiseren, kunnen partners investeren in kennis en kunde omdat er toekomstperspectief is voor beide partijen. Hierdoor komt ook de innovatie van twee kanten.

Het resultaat is een betere samenwerking, vertelt Raymond. “Doordat de partners al in de voorbereiding betrokken zijn en medeverantwoordelijk zijn voor de planning en uitvoering, heb je een heel andere relatie met elkaar. Je gaat dan niet achteraf, maar continue in overleg en anticipeert samen voor het beste resultaat.”

Simpele oplossingen bestaan niet meer

Om het grid toekomstbestendig te maken en de leverbetrouwbaarheid te bewaren, moet dus enorm veel werk verzet worden. TenneT zal continue moeten blijven innoveren om de veranderingen bij te houden. Voor de werkzaamheden van TenneT betekent dit het afstappen van oude werkwijzen en blijven innoveren in betrouwbare technologie en nieuwe werkwijzen.

Jos vertelt: “Out of the box denken wordt steeds belangrijker. Je ziet dat we grote stappen voorwaarts maken, maar dat vereist veel creativiteit. Voor ons is het altijd de vraag wat de volgende stap wordt die we moeten zetten om aan de vraag van de veranderende markt te voldoen.”

TenneT is vastberaden om het grid samen met de markt toekomstbestendig te maken. De continuïteit, veiligheid en stabiliteit van het grid zijn in de nieuwe aanpak een gedeelde verantwoordelijkheid. Jos: “Daarom is het belangrijk dat wij ons, samen met de andere marktpartijen, kunnen blijven ontwikkelen en elkaar doorlopend feedback blijven geven”. Raymond vult aan: “Als je er middenin zit, zie je niet dat er zoveel gebeurt. Je bent dan bezig met wat niet goed gaat en wat nog beter kan. Maar als je terugkijkt naar wat we de afgelopen jaren bereikt hebben, dan hebben we gigantische stappen gemaakt.”